U werkt aan het coalitieakkoord 2026 – 2030 in Utrecht. In deze brief zetten we namens de Fietsersbond onze wensen uiteen voor de collegeperiode 2026 – 2030. Vanwege de vele positieve effecten van fietsen op de leefbaarheid, de gezondheid, het ruimtegebruik van mobiliteit, de bereikbaarheid en de aantrekkelijkheid van de stad vragen we u om in uw programma ruime aandacht te hebben voor goed fietsbeleid en daar voldoende budget voor vrij te maken.

We beschrijven in deze brief onze wensen beknopt. We zijn graag bereid tot een mondelinge toelichting.

We willen dat Utrecht wereldfietsstad blijft. Omdat de fiets zoveel voordelen heeft:

• Zeer lage kosten voor de gebruiker en voor de overheid in vergelijking met alle andere vervoersopties,
• Produceert geen uitstoot van vieze stoffen en geluid,
• Levert een immense bijdrage aan de bereikbaarheid van voorzieningen, bedrijventerreinen en woonwijken van de stad,
• Draagt bij aan gezonde en fitte inwoners,
• Levert een sterke bijdrage aan de emancipatie van vrouwen en integratie van nieuwkomers,
• Leidt tot een heel beperkt ruimtegebruik voor mobiliteit waardoor ruimte overblijft voor recreatie en groen, et cetera.

Overheidsinvestering in de fiets verdienen zich door de vele voordelen voor de inwoners gemakkelijk terug: de maatschappelijke baten zijn vele malen groter dan de kosten.

Ruimtelijke ontwikkeling

Utrecht groeit. We roepen het nieuwe college op: bouw woningen en maak ruimte voor bedrijven en organiseer daarbij:

• Zorg voor fietsbare woon-werk afstanden: verminder de noodzaak voor (lange) verplaatsingen. Breng arbeidsplaatsen, zorgvoorzieningen, winkels en woningen dicht bij elkaar, mix ze in nieuwe én in oude wijken. Concreet: realiseer kantoren (met relatief veel arbeidsplaatsen per m²) in Leidsche Rijn en bouw woningen op USP.
• Maak de fiets de meest vanzelfsprekende optie, in plaats van de auto. Zet niet langer auto’s in het zicht aan de voorkant van het huis, klaar om weg te rijden als meest aantrekkelijke optie, terwijl alle fietsen uit het zicht achter het huis in het schuurtje staan. Maak het mogelijk om fietsen veilig aan de voorkant van het huis te stallen en de auto op afstand. Concreet bij nieuwbouw: bouw meteen aantrekkelijke en veilige buurtstallingen met voldoende ruimte. Of plaats fietstrommels. Fietsenstallingen voor de deur, auto’s om de hoek parkeren.
• Rijnenburg ligt ver van het oude centrum af. De snelwegen voelen als een barrière. Zorg voor een mix van wonen, werken, voorzieningen en openbaar vervoer. En: veilige brede fietsbruggen over of fietstunnels onder de A12 en A2, daarmee komen centrumvoorzieningen op fietsafstand te liggen. De voorbereiding daarvoor moet hoognodig starten, om te zorgen dat die bruggen gerealiseerd zijn vóórdat de eerste woningen worden opgeleverd.

Verminder vervoersarmoede: iedereen een fiets

Het hebben van een fiets draagt bij aan zóveel maatschappelijke doelen. De ‘fietsdeal’ is een zeer succesvol Utrechts project, waarin mensen die in armoede leven voor € 30 een opgeknapte tweedehands fiets kunnen kopen.
Lees dit rapport: https://fietsberaad.nl/Kennisbank/Fietsdeal-Utrecht-blijkt-effectief

• Per jaar helpt de fietscoalitie “Heel Utrecht Fietst” 1.000 U-pas houders aan een fiets. De behoefte is groot. Daarom willen we de fietsdeal opschalen. Concreet: voeg uitgiftepunten toe in Kanaleneiland zoals Verkeerstuin en Krachtstation en in Leidsche Rijn, en verdubbel de uitgifte van 1.000 naar 2.000 fietsen per jaar.
• Het fietsinzamelpunt bij House Modernes is een succes. We willen een campagne om de bekendheid te vergroten en we willen meer inzamelpunten, te beginnen met upcyclecentra bij de afvalscheidingsstations.
• We willen locaties waar mensen kunnen leren om kleine reparaties aan hun fiets zelf uit te voeren. Te beginnen in Overvecht voor fietsdeal-klanten en op USP voor studenten.
• Uitbreiden van de beschikbaarheid van fietslessen, voor nieuwkomers. Na het afronden van de cursus gezamenlijk een paar fietsexcursies, om de gewonnen vrijheid van verplaatsen ook zelf te ervaren en van fietsen een gewoonte te maken. Fietsles ook voor ouderen, om veilig te blijven fietsen.
• Zelfstandig kunnen fietsen betekent een enorme winst qua levenskwaliteit. Aangepaste fietsen, driewielers en duofietsen zijn erg duur. Soms vermindert de vitaliteit of beweeglijkheid van de gebruiker geleidelijk en kan hij/zij er daardoor maar kort gebruik van maken. Biedt aangepaste leen- en huurfietsen aan. Bied de mogelijkheid om deze fietsen op proef te lenen en om ze te huren. Zodat mensen de juiste fiets kunnen kopen of de fiets kunnen huren.

Sociale veiligheid

Iedereen moet zich op elk moment van de dag op elke plek in de stad veilig voelen op de fiets. Zover is het helaas (nog) niet.

• Ontwikkel een visie “nachtnet fiets” naar Zoetermeers voorbeeld, om nachtelijke fietsers te bundelen op veilige, doorgaande routes. Hoe meer fietsers er zijn, hoe meer en dus hoe fijnmaziger de routes kunnen worden.
• Zorg voor ‘ogen’ en ‘oren’ langs rustige fietsroutes: op de fiets wil je gezien kunnen worden vanuit woningen en snel bij een voordeur kunnen zijn. Zorg voor verlichting en vervang verstopbosjes door een haag waar iemand niet zomaar overheen springt.
• De gemeente is ervoor verantwoordelijk om de stad schoon, heel en veilig te houden. Maak voldoende budget vrij om zwerfvuil en graffiti snel te verwijderen, want een vieze omgeving trekt snel meer viezigheid aan.

Verkeersveiligheid

Steeds meer fietsers zijn slachtoffer van aanrijdingen: ze raken gewond in het verkeer of overlijden. Het gaat veel te vaak mis. Maatregelen zijn nodig om het aantal conflicten van fietsers met autoverkeer te verminderen, de snelheidsverschillen tussen weggebruikers te verkleinen en te zorgen dat weggebruikers aandacht hebben voor elkaar. We zijn blij met de invoering van 30 km/u, maar er is meer nodig.

• Verkeerslichten zijn geen veilige kruispuntoplossing, omdat weggebruikers dan naar het verkeerslicht kijken in plaats van naar elkaar. Als het rode licht, door wat voor reden dan ook, wordt gemist of genegeerd, dan leidt dat door de vaak hoge snelheid tot aanrijdingen met veel impact, er vallen dodelijke of zwaar gewonde slachtoffers. Verkeerslichten zijn alleen nuttig op kruisingen waar heel grote verkeersstromen uit elkaar gehouden moeten worden. Ze staan op heel veel plekken in de stad waar ze niet nodig zijn. We willen minder verkeerslichten; vervang ze door rotondes of voorrangskruisingen.
• De fietspaden worden steeds drukker: een duidelijk gevolg van succesvol fietsbeleid. Bied voldoende ruimte voor de mix van alle soorten fietsers:
  • In 30 km gebieden kan alles prima gemengd. Er zijn dan wel voldoende goede snelheidsremmers nodig, óók als er een bus rijdt.
  • Overweeg voor woonbuurten de invoering van een maximumsnelheid van 15 km/u.
  • Op de hoofdfietsroutes langs de drukke invalswegen moet ruimte gemaakt worden, ook voor cargobikes en vrachtfietsen. Op straat, op de busbaan of op het fietspad
  • Fietsroutes in de wijken naar basisschool, huisarts en winkelcentrum moeten geschikt zijn om zelfstandig te fietsen van 8 tot 108 jaar. Met de herinrichting van verkeersluwe buurtstraten, erven en erfinrichting valt veel winst te halen voor de fiets (en voetganger). Maak schoolstraten autovrij tijdens brengen en halen van leerlingen.
  • Extra geld en maatregelen voor de verkeersveiligheid van fietsers op 50-km wegen en bedrijventerreinen zoals Lage Weide.
  • Grote verschillen in snelheid en gewicht zorgen op het fietspad voor onveiligheid. Handhaaf actief op wat al verboden is: opvoeren van e‑bikes en fatbikes is verboden en brommers en snorfietsen mogen niet op het fietspad.
• De Daalsetunnel wordt vergroend, de rijbanen worden versmald. Hier ligt een mooie kans voor een eigen fietsroute voor snelle en zware fietsen op de plek waar nu nog auto’s rijden, parallel aan de bestaande smalle fietstunnels.
• Ontwerpen voor herinrichting van wegen en kruispunten moeten van tevoren worden getoetst op veiligheid door een onafhankelijke gecertificeerde verkeersveiligheidsauditor. Projecten die tot doel hebben de verkeersveiligheid te verbeteren en herinrichtingsprojecten moeten standaard geëvalueerd worden. Zijn de doelstellingen gehaald? Is er minder autoverkeer en rijden er meer fietsers? Rijdt het verkeer langzamer? Voelen fietsers zich ook veiliger?

Organisatorisch

Door “werk met werk” te maken en onderhoudswerk aan te grijpen kan veel geld worden bespaard.

• Als onderhoud nodig is, moet worden nagedacht of een weg of straat meteen ook fietsvriendelijker ingericht kan worden. Concreet: de planning van het vervangen van de riolering of verkeerslichten of het asfalteren van de weg moet voldoende tijd bieden om een fietsvriendelijker ontwerp voor de weg of het kruispunt te maken.
• Het automatisme dat een verouderd verkeerslicht alleen kan worden vervangen door een nieuw verkeerslicht moet stoppen. Er moet ruimte zijn om na te denken over een andere kruispuntvorm.
• We willen dat er geen nieuwe verkeerslichten bij komen in de A-zone van het Mobiliteitsplan 2040 en op 30-km wegen. Ook op andere plekken moet goed gekeken worden of na een herinrichting weer verkeerslichten nodig zijn.
• Door tijdelijke barrieres te plaatsen kan een voorgenomen herinrichting in praktijk worden getest. Met barriers is het gemakkelijker om te leren over wat werkt en wat niet, en aanpassingen aan het ontwerp te doen voor de realisatie. Werkt het, dan kan de herinrichting worden uitgevoerd zoals bedacht. Zo zijn veel minder vaak dure reparaties van ontwerpfouten nodig.
• Stimuleer GoedOpWeg om een dubbele doelstelling na te streven: naast beperken van hinder die ontstaat door wegwerkzaamheden, ook bijdragen aan de mobiliteitstransitie. Concreet: zet werknemers naar Papendorp en Lage Weide op de fiets.
• Mobiliteitsplan 2040 is toe aan een actualisatie met een verder weg gelegen zichtjaar (2050?). We willen dat de gemeente in een update van het plan nauwkeurig terugkijkt naar wat gerealiseerd is (output) en de effecten daarvan (outcome, impact). Met een hoognodige herijking van de kosten, en vastleggen mobiliteitsbudget.
• Het hoofdfietsnet moet voldoende fijnmazig worden (gridmaat 400 meter) en in samenwerking met de Fietsersbond en de wijken worden vastgesteld. Concreet: realiseer een nieuwe brug over de Vecht, tussen de J.M. de Muinck Keizerbrug en de Marnixbrug, en de andere 8 prioritaire bruggen uit de bruggenstudie uit 2020.

Infrastructuur

We zien dat er in het afgelopen decennium veel is gedaan voor de fiets. Maar we zien ook dat ontbrekende schakels zoals nieuwe bruggen en tunnels erg duur zijn en een lange voorbereidingstijd vragen. Het is hoog tijd voor een tandje er bij. Financiering door Rijk en provincie zijn onmisbaar. Het is onnodig om de A12 te verbreden: we vragen het college om maximaal in te zetten op verbetering van de regionale bereikbaarheid met de fiets.

• In het Bestuurlijke Overleg van de Regio met het Rijk (BO-L en BO-MIRT) moet Utrecht inzetten op:
  • Beperken van de autoafhankelijkheid in Rijnenburg: aanleg fietsbruggen over A2 en A12
  • Dom tot Dam en fietsbereikbaarheid Lage Weide: vernieuwen fietsbrug Demkabrug
  • Drukte in de bestaande spoortunnels en nieuwe fietsers MWKZ: aanleg fietstunnel Nic Beetsstraat
  • Vervanging en verbreding van fietsbruggetje in het J.C. Verthorenpad langs het Amsterdam Rijnkanaal ter hoogte van restaurant ‘Buiten bij de Sluis’ (onderdeel van de VenR-opgave)
• Doorpakken op de ontwikkeling van de “Dom tot Dam”-fietsroute, tussen Singelring en Demkabrug
• Realiseer de prioritaire nieuwe fietsverbindingen, zoals beschreven in het eindrapport uit juni 2020. https://www.utrecht.nl/nieuws/nieuwsbericht-gemeente-utrecht/bruggenstudie-levert-negen-prioriteiten-op. Daarin staat een top 9 ‘korte termijn maatregelen’. We zijn al 6 jaar verder en er is nog niet één van de fietsverbindingen gerealiseerd. In elk geval sterke behoefte aan:
  • Brug Oude Leidscheweg bij Den Hommel (rondje stadseiland)
  • Brug over de Vecht tussen de J.M. de Muinck Keizerbrug en de Marnixbrug
• De stad wordt doorkruist door spoorlijnen, snelwegen en kanalen. Die vormen barrières voor fietsers en zorgen voor omrijroutes. Bij barrières die langer zijn dan 1 km is een brug of tunnel nodig. Bijvoorbeeld de Leidsche Rijn ter hooge van de Veldhuizerweg en de Liesveldsewetering tussen de Walter Kollolaan en de Ien Daleshaghe. En zo zijn er nog veel meer.

Fietsenstallingen

Voldoende veilige stallingen zijn belangrijk bij woningen, bij bedrijven en bij treinstations en sneltramhaltes:

• Voldoende en veilige fietsenstallingen bij, en aantrekkelijke fietsroutes naar de OV-haltes van de Merwedelijn (MIRT OV en Wonen)
• Een veilige fietsenstalling bij treinstation Leidsche Rijn Centrum en de andere treinstations. Desnoods met elektronische beveiliging zoals dat ook gepland is in de Mobiliteitshub op Papendorp.
• In vooroorlogse wijken is een groot tekort aan fietsenstallingen. Los dat op met buurtstallingen (bijv waar nu inpandige garages / parkeerplaatsen zijn), of plaats fietstrommels waar nu nog auto’s geparkeerd staan.

Ten slotte

Met deze brief hebben we uw aandacht gevraagd voor de fiets in de stad en suggesties gedaan voor het coalitieakkoord van het nieuwe college. Als u hierover vragen heeft, kunt u contact opnemen met ondergetekende.

Met vriendelijke groet,

Fietsersbond afd Utrecht